Askere Alma Uygulamaları
Çanakkale Zaferi, tarihimizin en önemli galibiyetlerinden biridir. Bu zafer, Balkan Savaşları’ndaki yenilginin acısı Anadolu insanının hafızasından ve yüreğinden henüz silinmemişken kapımızda belirivermiştir.
Bu yazıda savaşa nasıl girdiğimiz, Osmanlı ordusunun genel durumu ve dönemin dünyadaki gelişmeleri üzerinde durmayacağım. Bunlar başka bir yazının konusu olsun.
Öyleyse, büyük yenilgilerden çıkmış “Hasta Adam”ın Çanakkale Savaşı sırasındaki asker alma uygulamalarına bakarak başlayalım.
Askerî Reformlar
II. Meşrutiyet’in 23 Temmuz 1908’de ilan edilmesinin ardından yeni bir asker alma kanunu çıkarıldı. Önemli bir gelişme olarak, bu kanunla daha önce askerlikten muaf tutulan Galata, Eyüp ve Üsküdar sakinlerine ve Müslüman olmayanlara da askerlik yükümlülüğü getirildi.
Ayrıca askerî yükümlülük yaşı da her erkek için 20 yaşına girdiği yılın mart ayından itibaren başladı.
Askerlik yükümlülüğü altındaki kişiler iki gruba ayrıldı. Birinci tertip, sağlıklı ve savaşa hazır olanlardan; ikinci tertip ise sağlık sorunları olan, özürlü ya da ailelerine bakacak kimsesi olmayanlardan oluştu. İkinci tertipteki kişiler durumlarında bir değişiklik olana kadar evlerinde izinli sayıldılar.
Ordunun ihtiyacından fazla asker adayı bulunduğunda kura sistemine başvuruluyordu. Belirli bir numaradan sonraki adaylar ikinci tertibe alınarak izinli sayılıyordu. Harbiye Nezareti, bu uygulamayı ordudaki terhis ve kayıp sayılarına göre düzenliyordu.
1913’te, birliklerin asker ve hayvan ihtiyacını karşılamak; asker ve hayvanları eğitip sevk etmek amacıyla depo birlikleri kuruldu. Askerler burada en az 2 ay eğitim alarak savaşa gönderildi.
Askerlik Daireleri
“Teşkilat-ı Umumiye-i Askeriye Nizamnamesi” ile 1913’te ordu; kolordu ve tümenler olarak ikiye ayrıldı. Bunlar da ordu müfettişliklerine bağlandı.
Askere alma işlemleri de kolordu asker alma dairelerine verildi. 13 asker alma dairesi oluşturuldu. Bu daireler de kolordu asker alma dairesi ve tümen asker alma dairesi şeklinde düzenlendi.
Seferberlik 2 Ağustos 1914’te ilan edilince, asker ihtiyacı için 1894 doğumlular askere çağrıldı.
Seferberlik ile yapılan bir düzenlemeyle, kolorduların sınırları belirlendi, her kolordu kendi bölgesindeki asker alma heyetleri oluşturup ihtiyaç olacak insan, hayvan ve araç gereçleri kendi bölgelerinden temin etti.
Askere çağrılan gençler 7 gün içinde askerlik şubelerine gitmek zorundaydı, herhangi bir nedenle gitmeyenler kaçak sayılarak kurşuna dizileceklerdi.
Muayene
Her yıl asker alma daireleri tarafından yükümlü erkeklerin kaydı yapılırdı. Mart ayı başında 18 yaşını dolduranlar ilk yoklamalarını, 20 yaşını dolduranlarda son yoklamalarını yaptırırdı.
19 yaşına girenlerin ise nüfus memurları tarafından kayıtları cetvellere işlenir, yerleşim yerlerine gönderilirdi. Yerleşim yerlerinde ahalinin görebileceği yerlere asılırdı. Mart ayında başlayan bu işlemler ekim ayında sonlanır; kayıtlar cetvellerde tamamlanır ve asker adaylarına Mükellefiyet-i askeriye cüzdanı verilirdi.
İçerisinde, mahallin en büyük mülkiye memuru, asker alma şube başkanı, mal memuru, bir doktor, müftü, bir jandarma ve bir bahriye subayı bulunan asker alma meclisi toplanır, askerlere alınacak kişilerin son muayeneleri yapılırdı.
Asker adayının sakat olduğunu, sağlık sorunları olduğunu ya da yardıma muhtaç olduğunu iddia edenler bu kurulda durumlarını ispat etmeye mecburlardı.
Gelelim sevk zamanına: Askerlerin sevki için bir memur görevlendirilirdi. Eğer bir grupla gidiliyorsa, jandarma eşliğinde sevk yapılır. İsimler tekrar defterlere kaydedilir ve doktor muayenesi yapılır.
İlginç bir bilgi: askerler teslim olduktan ve askerlikleri başladıktan 15 gün sonra her alay ve kıta komutanı emri altındaki askerlerin sağlık durumlarını tümenine, tümende kolorduya bildirirdi.
Çanakkale savaşı boyunca orduya gönüllü katılımlar da oldu ancak bunların kesin bir sayısı yoktur.
Bu konuda daha derin okuma, araştırma yapmak isterseniz aramanız gereken isim Mehmet Arslan. Bir çoğunuzun bildiği üzere artık tezlere bilgisayarımızdan ücretsiz olarak ulaşabiliyoruz.
Kaynakça
Arslan, Mehmet. “Birinci Dünya Harbinde Çanakkale Cephesine Asker Alım İşlemleri ve Askerlerin Cepheye İntikalleri.” Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı 13, sayı 18 (2015): 219–248. https://doi.org/10.17518/caty.86976.
