Köprüler yalnızca nehirleri, vadileri ve aşılması güç engelleri geçmemizi sağlayan yapılar değildir. Sevdiklerimize kavuşmanın yanı sıra kültürümüzde ve folklorumuzda hayatın bir döneminden diğerine, hatta başka dünyalara geçişin simgesi olmuş; mitlerimize ve hikâyelerimize girmiştir. Anadolu’daki bazı halk tedavilerinde ise doğrudan sağaltıcı bir rol üstlenmiştir.
Kapak görseli, yapay zekâ ile üretilmiş temsili bir görseldir.
Köprüler Anadolu’da bir sağaltma aracı olarak görülür; kötü ruhlardan ve çeşitli varlıklardan kurtulma mekânı sayılır. Artvin ve çevresinde kötü ve gizemli varlıklara maruz kaldığı düşünülen kişiler sabah erkenden bir köprüye götürülür. Köprüden aşağıya sarkıtılan testi veya güğüm gibi bir araçla dereden ya da nehirden su alınır ve hasta bu suyla yıkanır.
Toroslar’da Yörükler, kırk basan bebeği köprüden geçirip köprünün farklı yerlerine ayaklarını bastırırlar. Bu ritüel üç gün üst üste tekrarlanarak tedavi tamamlanır.
Anadolu’nun birçok yerinde çocuğu olmayan kadınlar yaygın olarak yeni bir köprüden ilk kez geçirilir. Başka bir yöntemde ise çocuğu olmayan kadın taş köprüye gider, dua eder, bir gece orada kalır ve adak adar.
Anadolu’da aydaş denilen, yaşıtlarına göre daha zayıf ve yeterince gelişememiş çocuklar da köprüye getirilir ve tanımadıkları birinin ayakkabısının üzerinden atlatılır. Yine aydaş çocukların tedavisinde çocuklar, nehir kenarında kendiliğinden oluşmuş köprülerden geçirilir.
Van’da bulunan Sıtma Köprüsü’nde ise bu hastalığa sahip kişilerin köprüden geçerek tedavi olduklarına inanılır.
Kayseri sınırları içinde bulunan Şahruh Köprüsü’nün, korkuluk taşları arasındaki oyuk bir taş sayesinde tedavi edici özellik kazandığına inanılır. Bu oyuk taşa sırtınızı yasladığınızda ağrılarınızı tedavi edebileceğiniz, ayrıca taşa dayanıp dua ettiğinizde dualarınızın kabul olacağı rivayet edilir.
İster hurafe, ister plasebo etkisi, ister rivayet diyelim; sonuçta ahşap ya da taş köprüler, ilaca ve hekime ulaşmanın her zaman mümkün olmadığı bu topraklarda yalnızca birer geçit değil, aynı zamanda doktorumuz, ilacımız, kısacası dermanımız olmuşlardır.
Ünalan, Ö. (2025). Türk Halk Kültüründe Köprünün Yeri. Folklor Akademi Dergisi, Cilt 8, Sayı 4, 947–968.
