Taş köprüler, şeytanlı köprüler, uğursuz köprüler, şifalı köprüler… Meğer köprülerin anlatacağı ne kadar çok hikâye varmış!
Bu yazının hikâyesi de;
Boğazlarda ilk köprüyü kim inşa etti? Ne zaman inşa etti?
Dareios’un İskit Seferi ve Bir Köprünün Hikâyesi
Bu sorunun cevabını bulmak için Perslerin tarihine, I. Dareios’un İskit Seferi’ne uzanmamız gerekiyor.
Seferin nedenine ilişkin farklı görüşler bulunuyor. Herodot’a göre İskitler, Medlerin ülkesini istila etmiş ve Yukarı Asya’da 28 yıl hüküm sürmüşlerdi. Dareios ise bu nedenle İskitlerden öç almak istiyordu. Onları cezalandırmayı kafasına koymuştu.
Dareios, sefer hazırlıkları sırasında Bosporos üzerine bir köprü inşa edilmesini emrediyor. Bu zorlu görevi ise Samoslu (Sisamlı) Mandrokles üstleniyor.
Boğaz’ın İki Yakası Arasında: Mandrokles’in Köprüsü
Dareios, nihayet ordusuyla Kalkhedon’a (Kadıköy) geliyor ve köprünün Anadolu yakasına beyaz mermerden iki sütun diktiriyor. Bunlardan birinin üzerinde Asurca, diğerinde ise Hellence yazıtlar bulunuyor. Dareios, bu sütunların üzerine sefere katılan bütün halkların adlarını, asker ve gemi sayılarını kaydettirmişti. Sütunlar daha sonra Byzantionlular tarafından yerlerinden taşınıyor. Hellence yazıtlı olan Artemis Orthasia sunağının yapımında kullanılırken Asurca yazıtlı olan Dionysos Tapınağı’na götürülüyor.
Köprü, Boğaz’ın Karadeniz ile buluştuğu noktadaki Zeus Ourios Tapınağı ile Byzantion arasında, Boğaz’ın en dar yerinde bulunuyordu. Yaklaşık 4 stadion (760 metre) uzunluğundaydı. Mimar Mandrokles, bu köprüyü tek kullanımlık değil, kalıcı bir yapı olarak inşa etmişti.
Bir Mimarın Ölümsüzlük Arzusu
Dareios, köprüyü kısa sürede tamamlayan mimar Mandrokles’i, ödül olarak verilebilecek her şeyin on katıyla ödüllendiriyor. Ardından tahtına oturarak ordusunun köprüden geçişini izliyor.
Mandrokles, cömert ödülünü aldıktan sonra eserini ölümsüzleştirmek istiyor. Bunun için bir ressama köprünün resmini çizdiriyor. Resim, Samos Adası’ndaki Tanrıça Hera Tapınağı’na hediye ediliyor. Ayrıca tablonun altına şu satırları yazdırıyor:
“Mandrokles, balıkları bol Bosporos’ta dalgalara hükmeden köprüyü inşa etti. Tanrıça Hera’ya sungu için ayırdığı bu tabloyu yaptırdı. Duvara asılsın. Zira (Mandrokles), Dareios’un planlarını başarıyla uygulayarak hem kendisinin hem Samos’un onurunu yüceltti.”
Dareios’un inşa ettirdiği bu köprü, İstanbul Boğazı’nda bilinen ilk kalıcı köprüydü.
Mandrokles İstanbul Boğazı’na Köprüyü Nasıl İnşa Etti?
İstanbul Boğazı üzerine bir köprü inşa etmek oldukça zordu. Boğaz’ın derinliği ve genişliğinin yanı sıra Karadeniz’den Marmara’ya doğru ilerleyen güçlü yüzey akıntısı da aşılması gereken bir engeldi. Mandrokles, bütün bu zorlukların üstesinden gelerek köprüyü tamamlamayı başardı. Kullandığı yapım tekniği, daha sonra Persler, Hellenler ve Romalılar tarafından da uygulandı.
Bu yöntemde gemiler önce akıntıya bırakılıyor, akıntının onları aşağıya doğru sürüklemesinden yararlanılıyordu. Kürekli bir tekne yardımıyla gemiler bulunmaları gereken konumlara yönlendiriliyordu. Bir kıyıdan diğerine belirli aralıklarla dizilen gemiler, çapalarını ve piramit biçimindeki taş dolu sepetlerini suya bırakıyordu. Gemilerin akıntıya paralel konumlandırılması, onları birbirine bağlayan halatlara binen yükü azaltıyordu. Ayrıca gemiler birbirlerine demir kıskaçlarla bağlanıyordu. Boğaz’daki diğer teknelerin geçişini sağlamak amacıyla gemilerin arasında boşluklar bırakılıyordu.
Gemilerin eni boyunca yerleştirilen kalın kalaslar, tahtalarla birbirine tutturuluyordu. Yapıyı sağlamlaştırmak için bağlayıcı ve sabitleyici çapraz kirişler yerleştiriliyordu. Bunların üzerine bir kat daha tahta döşeniyor ve yüzey toprakla kaplanıyordu. Son olarak köprünün iki yanına duvarlar ve merdivenler eklenerek inşaat tamamlanıyordu.
Bir Köprüden Geriye Kalan Hikâye
Bugün güzelliklerine hayran olduğumuz Boğaz köprüleri, iki kıtayı birbirine bağlıyor. Oysa bu köprülerin atası olan Samoslu Mandrokles’in köprüsü, bir imparatorun belki daha fazla toprağa sahip olma, belki dünyaya hükmetme, belki de yalnızca birilerinden intikam alma arzusuyla inşa edilmişti.
Kaynakça
Kaya, M. A. ve Yazgı, A. (2021). “Dareios’un İskit Seferi: Nedeni, Tarihi ve Süreci Üzerine Bir Değerlendirme.” Cedrus, 9, 131–150.
Aslan, Murat (2010). İstanbul’un Antikçağ Tarihi: Klasik ve Hellenistik Dönemler. Odin Yayıncılık.
