Bir kral denizi kamçılatıp boyunduruk altına alabilir mi?
İstanbul Boğazı’na ilk köprüyü kuran Persler, yaklaşık 2500 yıl önce Çanakkale Boğazı’nın da ilk köprüsünü inşa ettiler.
Kserkses’in Yunanistan Seferi
Pers Kralı Kserkses, topraklarını genişletmek için Yunanistan’a sefere çıkmaya karar verdi. Sefer hazırlıkları tamamlanınca ordusuyla birlikte Sardeis’e (Manisa’nın Salihli ilçesi) geldi. Buradan Bergama ve Edremit üzerinden Ezine’ye, ardından Troya’ya ilerledi.
Kserkses, Troya’yı ziyaret etti. Akhalar ile Troya arasındaki savaştan kendine bir pay çıkararak Yunanistan’a düzenlediği seferin aynı zamanda Troya’nın intikamını almak için olduğunu gösterdi. Şehirdeki Athena Tapınağı’nda Troya kahramanları onuruna bin boğa kurban ettirdi.
Kserkses ve ordusu ertesi gün Abydos’a vardı.
Herodot’un anlattığına göre; Kserkses bütün orduyu gözden geçirmek istedi. Daha önce burada yüksek bir yere, kral için bu maksatla beyaz mermerden bir taht kurulmuştu, bunu karalın isteği üzerine Abydos mermercileri yapmışlardı. Oraya geçti ve kıyıda toplanmış olan kara ordusunu ve donanmayı seyretti, sonra bir deniz savaşı gösterisi yapılmasını istedi. Bu gösteriyi Sidonlu Fenikeliler kazandılar. Kral manevraları pek beğenmişti.
— Herodotos, Historiai, VII.44
Herodot’un verdiği rakamlara göre, Kserkses’in ordusu yardımcı kuvvetler hariç 1 milyon kişiydi. Bu sayı oldukça tartışmalıdır ama bir gerçek vardı ki, Pers ordusu tarihte o güne kadarki en büyük orduydu.
Çanakkale Boğazı’na Kurulan Köprü
Böyle büyük bir orduyu Çanakkale Boğazı’ndan gemilerle geçirmek oldukça uzun sürecekti. Kserkses de babası Dareios’un İstanbul Boğazı’nda inşa ettirdiği gibi bir köprü yapılması emrini sefer hazırlıkları sırasında vermişti.
Köprünün yapılacağı yer, Sestos ile Madytos arasındaki kayalık kıyı şeridinde, boğazın en dar kesimiydi.
Herodot’un anlatımıyla; Abydos’dan başlayarak, kıyının bu noktasına doğru köprü kurmakla görevli olan işçiler iki köprü yapıyorlardı; birisi için Fenikeliler beyaz keten kenevir lifi, öbürü için Mısırlılar papirüs lifi kullanıyorlardı. Abydos’dan karşı kıyı yedi staddır. O büyük fırtına çıktığı zaman iki kıyı yeni birleşmişti ki bütün halatlar koptu. Sonuna gelmiş olan iş mahvoldu.
— Herodotos, Historiai, VII.34
Bunu duyan Kserkses fena öfkelendi; Hellespontos’a üç yüz sopa çekilmesini ve bir çift bukağı (pranga) takılmasını emretti. Hatta bunu bile işittim: Cellatlar göndermiş “Hellespontos’u kızgın demirle dağlayın” demiş. Denizi döverlerken çılgın olduğu kadar bayağı küfürlerde savuracaklardı; “Deniz, deniz, sana bu cezayı efendin çektiriyor, çünkü ondan hiç bir kötülük görmediğin halde, sen ona kötülük ettin. İstesen de istemesen de Büyük Kral seni geçecek. Hiç kimsenin sana kurban kesmemesi haklı, çünkü sen suları pis ve acı bir dereden başka bir şey değilsin.” Denize uyguladığı cezalar bunlardı; köprü yapımı ile görevli olanlara gelince, onlarında kafalarını kestirdi.
— Herodotos, Historiai, VII.35
Denizi Boyunduruk Altına Almak: Kserkses’in Aşırı Gururu
Kserkses’in bu davranışlarını ve seferden yenilgiyle dönmesini Aiskhylos, Persler tragedyasında da anlatmıştır. Tragedyada Dareios, felaketin boyutunu öğrenir öğrenmez oğlu Kserkses’in suçlu olduğunu açıkça vurgular. Bilinçsiz ve tez canlı oğlunun tavsiyelerine kulak asmadığından yakınır. Dareios’a göre bir tür zihin bulanıklığı yaşayan Kserkses, haddini aşarak yalnızca Hellenleri boyunduruk altına almayı değil, neredeyse bütün tanrılara ve doğaya hükmetmeyi de arzulamıştır. Hellespontos’a köprü kurmuş, denizi bile tutsak etmeye çalışmıştır. Dareios’a göre bunlar, gururun neden olduğu çılgınlıklardır ve cezalandırılmalıdır.
Kserkses’in Yunanistan’da yenilgiye uğramasının ardından Atina donanması, Perslerin geri çekilmesini önlemek amacıyla köprüyü yıkmak için Çanakkale Boğazı’na yöneldi. Ancak donanma bölgeye ulaştığında köprü çoktan yıkılmıştı.
Bölgenin Pers valisi de köprüden geriye kalan halatları toplayıp Sestos’a taşımıştır.
Kserkses denizi boyunduruk altına alamadı. Bir yıl kadar yaşayabilen köprüsü ise tarihe Çanakkale Boğazı’nın ilk köprüsü olarak geçti.
Kaynakça
Körpe, R. (2021). Savaşın Köprüsünden Barışın Köprüsüne: Çanakkale Boğazı’nda İnşa Edilen İlk Köprü. Çanakkale Geri Sayım Güncesi, 5, 82–88.
Akıncı Öztürk, E. (2018). Aiskhylos’un Persler Tragedyası ve Kserkses’teki Aşırı Gurur. MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 16(3).
Herodotos. Herodot Tarihi. Çev. Müntekim Ökmen; yayına hazırlayan Azra Erhat. Remzi Kitabevi.
