Çanakkale Savaşı denildiğinde akla cepheye mermi taşıyan, yaralıları tedavi eden ve evlatlarını vatan savunmasına uğurlayan kadınlar gelir. Peki, silah kuşanıp doğrudan cephede savaşan kadınlar da var mıydı? Türk kadını tarih boyunca ailesini, çocuklarını ve vatanını korumak için olağanüstü kahramanlıklar göstermiş, büyük fedakârlıklar yapmıştır.
Kapak görseli, yapay zekâ ile üretilmiş temsili bir görseldir.
Bazen biricik evladını, ellerini kınalayıp geri dönmemek üzere
bu topraklar için kurban etmiş; bazen cephe gerisinde yaraları sarmış, bazen de
cepheye mermi taşımıştır. Bu kadınların hikâyelerini birçok kez dinlemiş ya da
okumuşuzdur.
Bu yazının konusu olan kadınlar ise ellerine silah alıp cephede savaşanlardır. Ancak
bu kadınlarla ilgili bilgileri Avustralya, Yeni Zelanda ve İngiliz arşivlerinden ediniyoruz.
Yabancı askerlerin aktardığı bu hikâyeler, farklı tarihlerde ve farklı cephe noktalarında
benzer bir figürü karşımıza çıkarıyor: gizlendiği yerden ateş eden, kamufle olan ve
yakalandığında kadın olduğu anlaşılan bir keskin nişancı.
Avustralyalı er J. C. Davies, annesine yazdığı mektupta şöyle diyordu: “18 Mayıs
1915 günü keskin nişancı bir Türk kızı pusuda çarpışıyordu. Gizlendiği yerden gün
boyunca ateş etti ve çok sayıda adamımızı vurdu. Ancak gün batmadan bir
Avustralyalı tarafından vurulmasına yine de üzüldüm. Güzel yapılı ve tahminen 19-21
yaşlarında genç bir kızdı. Onu ölü ele geçirdiğimizde yanında başka bir Türk’ün
cesedini de bulduk. Genç kızın bedeninde tam 52 kurşun yarası vardı.”
Times gazetesinde, yaralı bir denizci askerle yapılan görüşmeden şu anlatı
aktarılıyordu: “25 Nisan 1915 çıkarmasında yaralandım ve çarpışmaların ardından
ele geçirilen keskin nişancı bir Türk kadınıyla karşılaştım… O, bir Türk kadın
savaşçıydı ve durmaksızın saklandığı evden ateş ediyor, evi boşaltıp teslim olmayı
reddediyordu. Sonunda ele geçirildiğinde yanında yaşlı annesi ve çocuğu da vardı.
Yakalanana kadar bir pencereden ısrarla, özellikle de subaylarımızı hedef alarak ateş
etmişti. Sanıyorum öldürdüğü bazı kurbanlarını süngülemişti de. Üzerinde 16
askerimizin künyesini bulduk.”
Yeni Zelanda Otago Birliğinden bir asker, keskin nişancı bir Türk savaşçısını
yakalamak için operasyon düzenlediklerini ve bu nişancıyı ele geçirdiklerinde onun
bir kadın olduğunu görüp şaşırdıklarını anlatmıştır.
Mısır’da yayımlanan The Egyptian gazetesindeki yazıda bir askerin mektubuna yer
verilmişti. Asker mektubunda şöyle anlatıyordu: “15 Ağustos 1915 Pazar günü
savaşa katıldık ve büyük bir tepeyi ele geçirme görevi aldık. Bu sırada çok can kaybı
verdik. Şarapnel parçaları ve makineli tüfek mermilerinin yanı sıra, pusuda ateş eden
keskin nişancı Türk kadın savaşçıların ateşi altında ilerlemek bizim için adeta
cehennemde ilerlemek gibiydi. Burada çarpışanların çoğu kadın ve kızdı. Kendilerini
yeşile boyayıp ağaçlar ve bodur bitkilerle uyum sağlamışlardı.”
Yine bir İngiliz yüzbaşı, anılarında Suvla Limanı’na yapılan çıkarmayı anlatırken bir
Türk kızından bahsediyor: “Herkes olabildiğince hızlı bir şekilde sahile süründü…
Türk siperlerindeki keskin nişancılardan bize ateş açıldı. Bir süre sonra çalıların
arkasından bir Türk kızı çıktı. Kimliğini gösteren bir tür yuvarlak işaret diski ve
kollarında saatler olduğu hâlde yakalandı. Çalılığa uyum sağlasın diye vücudu yeşil
boyayla kamufle edilmişti. Keskin nişancılık eğitimi almıştı. Yakalanan başka Türk
kadınları da vardı.”
Bugün için, Çanakkale Savaşı’nda kadınların cephede savaştığını doğrudan
doğrulayan bir Türk arşiv belgesine ulaşılmış değildir; ancak ileride yeni belgelerin
ortaya çıkma ihtimali de göz ardı edilemez. Buna karşılık yabancı askerlerin
mektuplarında, anılarında ve dönemin gazetelerinde birden fazla benzer anlatı yer
almaktadır. Çanakkale 1915: Buzdağının Altı kitabının yazarı Mete Tunçoku’na göre,
“Bu örnekler, Çanakkale Savaşları’nda bazı kadın savaşçıların da rol aldığını ve
bunun birkaç bireysel olaydan çok, örgütlü bir eylem olduğu kanısını güçlendirmiştir.”
Bu tanıklıklar tek başına kesin bir tarihsel hüküm kurmaya yetmese de Çanakkale
anlatısının henüz bütünüyle aydınlatılmamış bir yönüne işaret ediyor. Kadın keskin
nişancıların kim oldukları ve gerçekten örgütlü biçimde savaşıp savaşmadıkları
sorusu, yeni belgeler bulunana kadar tarihçilerin ve meraklı okurların önünde
durmaya devam edecek.
Kaynaklar ve ileri okumalar için bakabileceğiniz,
Mete Tunçoku, Çanakkale 1915: Buzdağının Altı, Ankara: TBMM basımevi, 2005.
Dergipark’ın sitesinden kolayca ulaşabileceğiniz;
Nevin Yazıcı, 2011, Gazi Akademik Bakış, cilt 5, sayı 9,
Merhaba Gül,
Özellikle belirtmeliyim ki yazınızın derin anlam yükünü akıcı bir dil kullanarak yazmanıza bayıldım takipte kalıp diğer yazılarınızıda sabırsızlıkla bekliyorum.
Güzel yorumunuz ve desteğiniz için çok teşekkür ederim. Zamanın Mirasında tarihin ve kültürün izlerini birlikte sürmeye devam edeceğiz.