Hastalandınız, tedaviniz için bir hayvandan, bir kaplumbağadan şifa bekler misiniz? Günümüz şartlarında elbette ki hayır. Böyle bir tedavi yöntemi düşünemeyiz.
Kaplumbağanın Türk Kültüründeki Yeri
Kültürümüzde dünyayı üzerinde taşıdığına inandığımız, uzun ömrün sembolü olan kaplumbağalar, hastalandığımızda tedavi edici bir unsur olarak da yerini almıştır.
Modern tıbbın olmadığı, bugün bildiğimiz, kullandığımız ilaçların olmadığı zamanlarda hastalar hayvanlarla tedavi edilmeye çalışılmıştır. Hayvanları kültürdeki yerlerine, önemlerine göre bazen hastalıklardan koruyucu bazen tedavi edici bazen de hastalıkları sağaltıcı rollerde kullanmışız.
Anadolu’da ocaklık denilen, bir nesilden diğerine el verme şeklinde aktarılan bu bilgiler, günümüzde işlevini yitirmesi nedeniyle unutulmaya yüz tutuyor.
Bugün duyduğumuzda şaşırdığımız, belki biraz irrite olduğumuz bu yöntemler yüzlerce, belki binlerce yıldır nesilden nesle aktarılmış kültür öğelerimizdir.
Türk kültüründe kutsal hayvanlar arasındaki kaplumbağalar da tedavi edici bir unsur olarak kullanılmıştır.
Çocukları Korumak ve Şifa Bulmak İçin Kaplumbağa
Kırgızistan’da kadınlar hamile kalabilmek için kaplumbağa yumurtalarını göbeklerine sürerler. Anadolu’da eğer bir ailenin çocukları doğup yaşamıyorsa bu üzücü olay tekrarlanmasın ve çocuk korunsun diye uzun ömürlü olan kaplumbağalardan şifa bekleniyor, bebeğin yastığının altına kaplumbağa kabuğu koyuluyor.
Kaplumbağayla Şifa Arayışı
Kaplumbağaların kabuklarının dayanıklılığından olsa gerek, cilt hastalıklarında da bu canlıdan şifa umut edilmiştir.
Mayasıl hastalığı için kaplumbağanın yumurtaları kullanılmış, hatta Aydın ve çevresinde yine bu hastalık için siyah kaplumbağaların kanıyla ardıç katranı kaynatılıp hastaya içirilmiştir.
Vücutta çıkan çıbanlar için de İzmit ve civarlarında yine kaplumbağa kanı hastaya içirilmiştir.
İnsan, hastanın bu karışımları içeriklerini bilmeden, tedaviyi uygulayan kişiye güvenerek içtiğini düşünmek istiyor.
Cilt Hastalıklarında Yöresel Uygulamalar
Manisa’da siğili tedavi etmek için kaplumbağa kabuğu kırılır ve zeytinyağı ile karıştırılıp siğilin üzerine merhem yapılarak sürülür. İlginçtir ki Anadolu’da birçok bölgede de çocuklara kaplumbağalara elleriyle dokunmamaları gerektiği, dokunurlarsa ellerinde siğil çıkacağı söylenir.
Diş Ağrısına Yönelik Yöresel Uygulamalar
Birkaç yüzyıl önce yaşadığınızı düşünün: Dişiniz ağrımaya başladı ve erbab-ı esnana (diş hekimi) ulaşamıyorsunuz. Ne yapardınız? Denizli ve çevresinde olsaydınız, ağrıyan dişinizin üzerine bir kaplumbağa kabuğu koyardınız. Adana’da yaşıyor olsaydınız ise kaplumbağanın kabuğunu yakıp külü dişinizin üzerine sürerdiniz.
Bunların dışında kaplumbağa ya da tosbağaların kanı, eti ve yumurtasının da Anadolu’da şifa için kullanıldığı görülüyor.
Aydın’da deniz kaplumbağasının kanının felçli kişileri iyileştirdiği inancı vardır.
Van’da ise kaplumbağa yumurtalarının idrar yolları iltihabında, kulak ağrılarında ve cinsel gücü artırmak için kullanıldığı görülüyor.
Daha ciddi bir hastalık olan veremde yine kaplumbağa kanı tedavisi Anadolu’nun birçok yerinde vardır.
Nazardan Korunmak İçin Kaplumbağa Kabuğu
İnsanlar, kaplumbağaların sağlamlık ve dayanıklılık özelliklerinin bir şekilde kendilerine de geçmesini umut ederek, nazarı önlemek için de kaplumbağayı bir kalkan olarak kullanmıştır.
Çanakkale bölgesinde çocukların boyunlarına nazar koruyucu olarak kaplumbağa kabuğu asılır. Ayrıca Anadolu’nun birçok bölgesinde hâlâ evlerin ve bazı yapıların kapılarına, girişlerine kaplumbağa kabuğu asılarak nazardan ve kötü enerjiden korunulduğuna inanılır.
İnsan bazen bir yumurtadan, bazen sert bir kabuktan derdine çare aramış. Kaplumbağanın uzun ömründen ömür, sağlam kabuğundan bedenine güç umut etmiş. Bu inanışlardan geriye kalanlar, bize insanın yaşama ve sevdiklerine tutunma çabasını da anlatıyor. Bugün belki de kaplumbağaların yaşama tutunma çabasını anlama ve onlara el uzatma sırası bize gelmiştir.
Cengiz Alyılmaz, Türk Kültüründe Kaplumbağa, (Prof. Dr. Leyla Karahan Armağanı) Ankara, 2013, s. 141-164.
Nagihan Baysal – Eren Akçiçek, Türk Halk Hekimliğinde Kaplumbağa, Ege Üniversitesi Yayınları Çevre Sorunları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayın No: 7, Ege Üniversitesi Basımevi.
Nagihan Baysal Yurdakul, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, Türk Halk Hekimliğinde Hayvan Sembolizmi, 23/1, 2023.
